Motivatie; als het lichtje uit gaat

Vragen die ik de laatste tijd vaker tegenkom gaan over de rol van motivatie in leren. Een vader zegt dat zijn motivatie om te leren altijd is gebleven, hoe hij ook in zijn vel zat. Zijn zoon laat momenteel weinig van deze motivatie zien, ondanks ook getalenteerd te zijn. Hoe zit het met deze motivatie? Blijft deze motivatie altijd op de achtergrond aanwezig en hoe lukt het om deze aan te boren? Of is dit er gewoon? Wat als je het lichtje in de ogen van je kind niet meer ziet branden?

Voor mezelf geldt dat ik lang niet heb geweten hoe dit goed aan te boren. Mijn energie ging voornamelijk zitten in sociale activiteiten en de dag in zijn algemeenheid. Doordat ik op school vaak in de theorie de koppeling naar de praktijk niet kon maken (wat is het nut?) was ik niet gemotiveerd. Ook het vele moeten was voor mij niet helpend trouwens😉. Wat heb je eraan om theorieën uit je hoofd te kennen als het nog niet duidelijk is waarbij je deze theorieën kan gebruiken? Cijfers konden dan nog wat externe motivatie brengen, maar een 5,5 of 6 was dan ook een voldoende. Ik wist ook wel dat ik makkelijk genoeg kon leren om prima cijfers te kunnen halen en deed precies genoeg om niet te blijven zitten of van de studie gestuurd te worden. Dit heeft een gehele middelbare school en universitaire studie geduurd. Achteraf baal ik hier ontzettend van. Als ik nu zie hoe snel ik kan leren en hoeveel motivatie om te leren ik vanuit mezelf kan hebben, dan had dit ook heel anders kunnen gaan.

Juf Sofie pleitte in een artikel dat ik recent las voor een praktijk-vwo. Deze term had ik nog niet eerder gehoord, maar wat een fantastisch idee is dat. Wat mij betreft hoeft het niet een nieuwe onderwijsvorm te worden, maar mag het veel meer geïntegreerd worden in het huidige onderwijs. Er zijn ook steeds meer basis- en middelbare scholen die werken met projecten die daadwerkelijk van maatschappelijk belang zijn. Op deze manier leren kinderen veel eerder wat het nut is van wat ze doen en kunnen ze ervaren dat hun inspanningen goed zijn voor een groter geheel. Ik zat zelf op een hele theoretische middelbare school en universitaire studie, dus helaas heb ik hier zelf niet het voordeel van kunnen meepikken. Dit zou denk ik veel gescheeld hebben. Het is eigenlijk bizar om te bedenken dat we kinderen, die zo graag doen en veel energie hebben, laten leren door ze uitsluitend boeken voor te schotelen. Dit lijkt me de grootste motivatiedoder van alles voor veel kinderen!

Ik heb thuis even gecheckt bij mijn oudste van 9 jaar wat hem motiveert in het leren:

• Ik krijg leuke opdrachten bij de plusklas, waarbij ik dingen moet doen of moet oplossen
• Voor het gewone schoolwerk ben ik gemotiveerd, omdat het makkelijk is en dan heb ik het snel af, waardoor ik eerder iets leuks kan gaan doen
• Ik wil geen onvoldoende.

Verschillende soorten motivatie komen hier naar voren. De eerste reden lijkt meer de intrinsieke motivatie om te leren en om uitdaging aan te gaan te bevatten. Bij de tweede lijkt vooral de beloning voorop te staan en de derde reden lijkt een negatieve uitkomst te willen vermijden. Een combinatie van verschillende soorten motivatie is prima en waarschijnlijk altijd het geval. De eerste soort is in de meeste gevallen wel een vereiste om het onderste uit de kan te kunnen halen. Misschien leuk om eens voor jezelf over na te denken of bij jouw kinderen na te vragen. Ik ben weer redelijk gerustgesteld na deze check. Nog op de goede weg! Bij de overgang naar de middelbare school is dit wel iets om goed in de gaten te houden. De plusklas lijkt veel ‘op te vangen’.

Toen ik laatst bij een schoolgesprek aansloot, waarbij het in het gesprek ook ging over het laatste motiverende wat de jongere in het onderwijs had meegemaakt, was dat ook de plusklas op de basisschool, nu een aantal jaar geleden. De betreffende middelbare school antwoordde hier helaas op, dat ze geen hoogbegaafdenaanbod hadden en de differentiatie die ze boden zat in de verschillende onderwijsniveaus; vmbo, havo en vwo. Helaas loopt het hier vaker op vast. Die extra uitdaging nodig hebben zit vaak niet in dezelfde rijtjes aanbieden op een hoger niveau. Dit maakt het nut, de uitdaging of het doel niet meer zichtbaar.

Het is belangrijk te onthouden dat motivatie sterk in interactie staat met de omgeving, maar geen vast onderdeel is van hoogbegaafdheid. Wel is vaker te zien dat op een juiste manier aangesproken, met de juiste mogelijkheden, hoogbegaafden grote mate van intrinsieke motivatie kunnen laten zien om te willen leren en ontwikkelen. Met zo veel behoefte om te leren, is het niet voldoen aan deze behoefte waarschijnlijk ook met grotere gevolgen.

Laten we dan als we hier een probleem in constateren, niet beginnen met ons af te vragen hoe kinderen gemotiveerd kunnen zijn, maar hoe wij in ons onderwijs en als ouders kinderen kunnen motiveren en gemotiveerd kunnen houden.

Kernwoorden hierin zijn onder andere: voldoende uitdaging, vaardigheden ontwikkelen, interesse, waarde van iets begrijpen, succeservaringen hebben en groeimindset stimuleren.